Adam Mickiewicz. Prorok | FESTIWAL MICKIEWICZA

PROROK, 17 października o godz. 18:00

Domknięciem cyklu będzie trzecie spotkanie, w którym skupimy się na autorskiej wizji historiozofii Mickiewicza, która w „Księgach narodu Polskiego” i „Prelekcjach Paryskich” przybrała postać mesjanizmu. Z zaproszonymi rozmówcami będziemy badać źródła idei politycznych Mickiewicza – w tym inspiracje i rozbieżności jego twórczości z ideami Józefa Hoene Wrońskiego, Augusta Cieszkowskiego i europejskich heglistów – oraz zastanowimy się nad oryginalnym wkładem poety w XIX-wieczną panoramę filozofii dziejów, z właściwym dla niego elementem antymaterialistycznego i antyoświeceniowego mistycyzmu. Czy mesjanizm może być traktowany jako poważna propozycja w obszarze współczesnej filozofii polityki? Do jakich wniosków prowadzi nas jego reinterpretacja w kluczu współczesnej hermeneutyki i krytyki postkolonialnej? O te, współczesne konteksty mesjanizmu, będziemy pytać naszych rozmówców.

 

➤ Tomasz Herbich – wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego. Stały współpracownik „Teologii Politycznej”, redaktor naczelny „Rocznika Historii Filozofii Polskiej”, zastępca redaktora naczelnego „Teologii Politycznej Co Tydzień”. Specjalizuje się w historii filozofii polskiej i rosyjskiej oraz teologii biblijnej.

➤ Ewa Hoffmann-Piotrowska – historyk idei, doktor habilitowana nauk humanistycznych, adiunkt w Zakładzie Literatury Romantyzmu Uniwersytetu Warszawskiego. Redaktor naczelna czasopisma „Prace Filologiczne. Literaturoznawstwo”.

➤ Zbigniew Kaźmierczyk – literaturoznawca, pracuje w Katedrze Historii Literatury na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Gdańskiego, kierownik Pracowni Literatury Etnogenetycznej, prezes Oddziału Gdańskiego Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza i wiceprezes Pomorskiego Towarzystwa Filozoficzno-Teologicznego.

Poezję czyta Maja Komorowska – aktorka, a także profesor sztuk teatralnych warszawskiej Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza. Związana z teatrami: Lalki i Maski „Groteska”, 13. Rzędów, Laboratorium, Współczesnym i Polskim we Wrocławiu oraz Współczesnym w Warszawie.

Po dyskusji zapraszamy na film Lawa. Opowieść o „Dziadach” Adama Mickiewicza, reż. Tadeusz Konwicki, 129 min, 1989, Polska.

PATRIOTA, 12 października o godz. 18:00

Drugie spotkanie będzie skoncentrowane na ukazaniu sylwetki Adama Mickiewicza na tle burzliwych dziejów Polski w pierwszej połowie XIX wieku. Przyjrzymy się dokładnie formom jego politycznego aktywizmu – zaangażowaniu w kręgu tzw. Towiańczyków na emigracji w Paryżu, utworzeniu słynnego Legionu Polskiego w trakcie Wiosny Ludów, jak też bogatej publicystyce politycznej – i będziemy pytać o ich umiejscowienie na ideowej mapie XIX wieku. Perspektywa historyczna będzie dla nas punktem wyjścia do dyskusji na temat wpływu Mickiewicza – poety zaangażowanego – na sformułowanie trwałego elementu etosu nowoczesnej polskiej kultury.

 

➤ Dariusz Gawin – historyk idei, publicysta. Wicedyrektor Muzeum Powstania Warszawskiego, szef Instytutu Starzyńskiego. Kierownik Zakładu Społeczeństwa Obywatelskiego w Instytucie Filozofii I Socjologii PAN. Zajmuje się historią polskiej myśli politycznej i społecznej, filozofią polityczną, problematyką związaną z polityką historyczną.

➤ Karol Samsel – poeta, literaturoznawca, filozof, doktor habilitowany nauk humanistycznych, adiunkt w Instytucie Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Redaktor „Zeszytów Poetyckich”, członek Związku Literatów Polskich. Zwycięzca wielu konkursów poetyckich. W 2017 nominowany do Orfeusza — Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego za tom Jonestown.

➤ Jan Sochoń – ksiądz, profesor filozofii, poeta, krytyk literacki i eseista. Wykładowca na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz w Wyższym Seminarium Duchownym w Warszawie.

Poezję czyta Dariusz Jakubowski – aktor od trzydziestu lat związany z Teatrem Studio, twórca spektakli łączących muzykę i słowo, występujący też w projektach filharmonii i orkiestr symfonicznych.

Po dyskusji zapraszamy na film Mickiewicz: Emigracja (3/4) , reż. Jan Sosiński, 49 min, 1996, Polska.

POETA, 7 października o godz. 18:00

Pierwsze spotkanie będzie dotyczyć wytyczonego przez Mickiewicza, nowego programu twórczości poetyckiej, w którym przeciwstawiał się ideałom Oświecenia – jednocześnie częściowo je inkorporując – i nawiązywał do wierzeń ludowych, gloryfikował folklor i świat duchowych i religijnych przeżyć, które zostały istotnie zdewaluowane przez nowożytny racjonalizm. W trakcie dyskusji będziemy nie tylko pytać o doniosłość dziejową nowego, romantycznego paradygmatu sztuki, który zaproponował Mickiewicz, lecz również o jego „długie trwanie” i nieoczywistą obecność w sporach o kształt polskiej i europejskiej kultury współczesnej.

 

Jacek Kopciński – historyk literatury, dramatolog i krytyk teatralny. Profesor Instytutu Badań Literackich PAN oraz Uniwersytetu im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Redaktor naczelny miesięcznika „Teatr”. W 2001 zorganizował Międzynarodowym Festiwal „Norwid Bezdomny”, którego owocem jest zredagowana przez niego książka o tym tytule.

Przemysław Dakowicz – eseista, krytyk literacki i historyk literatury, adiunkt w Katedrze Literatury Polskiej XX i XXI wieku Uniwersytetu Łódzkiego. W swoich badaniach zajmuje się recepcją twórczości romantyków oraz poezją współczesną. Laureat m.in. Nagrody Literackiej im. Franciszka Karpińskiego i Nagrody Literackiej „Skrzydła Dedala” przyznawanej przez Bibliotekę Narodową.

Andrzej Waśko – historyk literatury polskiej, profesor nauk humanistycznych, wydawca, publicysta, redaktor naczelny dwumiesięcznika „Arcana”. Autor książek, m.in.: Romantyczny sarmatyzm. Tradycja szlachecka w literaturze polskiej lat 1831-1863, Historia według poetów. Myślenie metahistoryczne w literaturze polskiej (1764-1848).

Poezję czyta Andrzej Ferenc aktor filmowy i teatralny, lektor, narrator, reżyser i wykładowca akademicki, grał w Teatrze Rozmaitości, Teatrze Dramatycznym i Teatrze Współczesnym w Warszawie, założyciel sceny w Domu Literatury w Warszawie.

Po dyskusji zapraszamy na film Adama… Tajemnice , reż. Krzysztof Magowski / Maria Nockowska, 59 min, 1998, Polska

 

Śmierć królowej Elżbiety II – najdłużej panującej władczyni spośród brytyjskich monarchów oraz jednej z najdłużej urzędujących głów państwa w historii – niewątpliwie skłania do refleksji nad rolą rodziny królewskiej we współczesnym świecie. Zarówno dla tych, dla których odejście królowej jest powodem do smutku i nostalgii za dawnymi czasami, jak i dla tych, którzy widzą w nim wyczekiwany kres anachronicznej relacji suweren – wasal, pożegnanie Elżbiety II oznacza symboliczny koniec monarchii w kształcie, w jakim znamy ją z przekazów historycznych. W ramach niniejszego cyklu proponujemy Państwu spojrzeć wstecz i zapoznać się z filmowymi wizerunkami czterech kobiet, które przeszły do historii jako dziedziczki korony lub małżonki królów.

W ramach przeglądu przypomnimy film  Lew w zimie (1968) z fenomenalną, nagrodzoną Oscarem, kreacją Katharine Hepburn, której partnerują Peter O’Toole, Anthony Hopkins i Nigel Terry. Amerykańska aktorka wcieliła się w rolę Eleonory Akwitańskiej – królowej Anglii i Francji skoligaconej z niejednym europejskim władcą. W brawurowy sposób sportretowała kobietę silną i nieczułą, intrygantkę i manipulantkę świadomą swojej władzy oraz wpływu, jaki ma na męża – króla Henryka II.

W filmach Barbara Radziwiłłówna (1936) i Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny (1983) przyjrzymy się podwójnemu portretowi wielkiej księżnej litewskiej i królowej Polski, której krótkie życie u boku Zygmunta II Augusta wywołało burzę na królewskim dworze i pośród szlachciców. Choć międzywojenny i nieco komediowy film Józefa Lejtesa z Jadwigą Smosarską skrajnie różni się od dużo późniejszej wizji Janusza Majewskiego, który przedstawił królową (Anna Dymna) jako postać niemalże mistyczną – w obu interpretacjach Barbara Radziwiłłówna pozostaje w cieniu innej królowej, Bony Sforzy. Na uwagę w przypadku obu obrazów zasługują także spektakularne kostiumy.

Królowej Krystynie (1933) Roubena Mamouliana zobaczymy ikonę kina, Gretę Garbo, w roli jednej z bodaj najbardziej stanowczych władczyń w historii – Krystyny Wazówny. Legendarna aktorka doskonale oddała dwoistą naturę szwedzkiej monarchini, nazywanej czasem Minerwą Północy, jako postaci o dwóch ciałach – męskim (politycznym) i kobiecym (indywidualnym).

Przegląd zamknie Królowa (2006) w reżyserii Stephena Frearsa – film, który stanowi znakomity kontrapunkt dla historii księżnej Diany prezentowanej w tym miesiącu w dokumencie  Diana. The Princess (2022). Nagrodzona Oscarem za tytułową rolę Helen Mirren ukazuje Elżbietę II u schyłku XX wieku, w momencie, w którym rodzina królewska jest wystawiona na próbę za sprawą wstrząsającej śmierci księżnej Walii.

Program

1.10, godz. 17:30 Lew w zimie, reż. Anthony Harvey, 1968

2.10, godz. 15:00 Barbara Radziwiłłówna, reż. Józef Lejtes, 1936

7.10, godz. 20:00 Królowa Krystyna, reż. Rouben Mamoulian, 1933

Królowa, reż. Stephen Frears, 2006

Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny, reż. Janusz Majewski, 1983

 

Ilustracja: Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny, reż. Janusz Majewski, Fototeka FINA 

Odkryj różne oblicza romantyzmu podczas przeglądu na Ninatece! W ramach polskiego roku romantyzmu udostępniamy filmy, spektakle i animacje – legalnie, za darmo i bez reklam od 5 października do 2 listopada. W ramach przeglądu Czego pragniesz duszyczko… pokażemy m.in. Lawę. Opowieść o „Dziadach” Tadeusza Konwickiego, Kochankę Szamoty Adama Uryniaka czy krótkometrażową Świteziankę w reżyserii sióstr Bui Ngoc.

Program

Filmy dostępne będą na Ninateka.pl między 5 października, godz. 20.00 a 2 listopada, godz. 20.00.

 

Dziewcę z ciortem, reż. Piotr Szulkin, 14 min, 1974, Polska

 

Filmowa interpretacja XVI-wiecznej ballady A w niedzielę z porania w reżyserii Piotra Szulkina. Opowiada historię wiejskiej dziewczyny, która wiedzie grzeszne życie (chodzi do karczmy, oddaje się rozpuście, zabija własne dzieci). Za swoją występność główna bohaterka zostaje potępiona – diabeł porywa ją do piekła, aby tam pokutowała za swoje nikczemne czyny. Poszczególne strofy utworu (śpiewane przez Helenę Staroszową) zostały zobrazowane za pomocą scen aktorskich. Niewyszukana scenografia i prosta gra aktorka podkreślają ludowy charakter dzieła.

Pierwowzór filmu, ballada A w niedzielę z porania, pochodzi z XVI wieku i jest jednym z najstarszych zabytków polskiej kultury ludowej. Utwór był przekazywany w formie ustnej z pokolenia na pokolenie. Ballada ukazuje ludową moralność – zło zawsze zostaje ukarane, grzesznik nigdy nie uniknie ręki sprawiedliwości.


Kochanka Szamoty, reż. Adam Uryniak
, 46 min, 2017, Polska

 

Kochanka Szamoty w reżyserii Adama Uryniaka jest adaptacją opowiadania Stefana Grabińskiego o tym samym tytule. Film ukazuje historię notariusza Józefa Szamoty, który przybywa do dworu Różowola, aby wycenić wartość majątku.  Pobyt w posiadłości okazuje się zgubny dla głównego bohatera – chęć poznania tajemnic mieszkańców Różowoli  doprowadza Szamotę do obłędu.

Filmowa interpretacja utworu Grabińskiego nawiązuje do klasycznego horroru. W Kochance Szamoty znajduje się wiele elementów tradycyjnego filmu grozy – piękna, nawiedzona posiadłość, skrzypiące drzwi, niezidentyfikowane odgłosy w ciemności, duch prześladujący głównego bohatera, rodzinne tajemnice. Na nastrój grozy wpływa również niepokojąca muzyka, za którą odpowiedzialny był Stanisław Najmiec. W rolach głównych wystąpili Marcin Sianko, Tadeusz Łomnicki, Małgorzata Kowalska oraz Michał Chołka.

Kochanka Szamoty należy do zbioru opowiadań Niesamowita opowieść autorstwa Stefana Grabińskiego. Pisarz jest uważany za głównego przedstawiciela horroru w polskiej literaturze. Nie bez powodu Grabiński jest nazywany „polskim Poem” – w twórczości polskiego artysty występują wątki życia pozagrobowego, szaleństwa, odkrywania tożsamości, zaburzeń rzeczywistości.

 


POEzja, reż. Roman Woźniak, 54 min, 2019, Polska

 

Edgar Allan Poe na deskach Teatru Akt! Spektakl POEzja koncentruje się na życiu oraz dorobku twórczym jednego z najsłynniejszych, amerykańskich poetów początku XIX wieku. Widowisko teatralne w reżyserii Romana Woźniaka przybliża twórczość Poego poprzez wyraziste ukazanie emocji, które były istotne w dziełach romantycznego artysty. Brak dialogów, wysunięcie na pierwszy plan mimiki oraz gestów wpływa na budowanie atmosfery niepokoju, charakterystycznej dla dzieł poety. Współczesne stroje i rekwizyty mają na celu przełamanie czasowej bariery – udowodnienie, że poezja Edgara Allana Poego jest nadal aktualna. W przedstawieniu wystąpili: Agnieszka Musiałowicz, Karolina Banaszek, Marta Suzin, Marek Kowalski, Tomasz Musiałowicz, Janusz Porębski oraz Krzysztof Skarżyński. Oprawą muzyczną zajmował się Robert Jędrzejewski.

Edgar Allan Poe jest przedstawicielem literatury gotyckiej – jego wiersze i opowiadania przypominają senne koszmary. Atmosfera grozy, makabryczne opisy, absurdalne sytuacje to tylko kilka z licznych elementów twórczości pisarza. W utworach Poego dominuje tematyka związana ze śmiercią (zwłaszcza z jej fizyczną sferą), przemijaniem oraz żałobą.

 


Świteź, reż. Kamil Polak, 20 min, 2010, Polska/Szwajcaria/Francja/Kanada/Dania

 

Świteź w reżyserii Kamila Polaka jest animacją, inspirowaną znaną balladą Adama Mickiewicza. Film ukazuje młodzieńca, który w tajemniczych okolicznościach przenosi się do średniowiecznego grodu Świteź. Bohater jest świadkiem losów mieszkańców osady – obserwuje wyruszenie wojska na bój, wraz z kobietami, dziećmi i starcami kryje się przed wrogą armią.

Film Świteź odbiega od fabuły mickiewiczowskiej ballady. W utworze poety to wyłowiona z jeziora kobieta opowiada o dziejach grodu. W animacji Kamila Polaka zostaje wprowadzona postać młodzieńca, który bezpośrednio uczestniczy w wydarzeniach. Dzięki zmianie widzowie wraz z głównym bohaterem mają okazję osobiście prześledzić finalne dzieje miasta.

Kamil Polak połączył animację komputerową 2D i 3D z obrazami olejnymi. Film sprawia wrażenie żywego dzieła malarskiego. Pierwsze i ostatnie ujęcia są inspirowane XIX-wiecznymi, realistycznymi obrazami. Dzieje grodu Świteź zostały przedstawione za pomocą malarstwa ikonowego.

 


Vade-mecum, reż. Bracia Quay, 12 min, 2020, Polska/Wielka Brytania

 

Z okazji 200. rocznicy urodzin Cypriana Kamila Norwida Instytut Książki i Instytut Kultury Polskiej w Londynie zaprosili do współpracy braci Quay, aby oddać hołd polskiemu poecie. Vade-mecum jest animacją, która przedstawia karierę oraz twórczość pisarza. O życiu Norwida opowiada Ian Nicholas. Twórcy filmu pragnęli przybliżyć biografię Norwida zagranicznym widzom, dlatego dzieje poety zostały opowiedziane w języku angielskim. W filmie pojawiają się cytaty z popularnych wierszy Norwida, czytane przez Janusza Guttnera. Reżyserowie wykorzystali również szkice artysty, aby ukazać wszechstronny talent poety.

Cyprian Kamil Norwid był polskim pisarzem romantycznym. Twórczość poety często jest pomijana, ponieważ jego wiersze są nieoczywiste i trudne w interpretacji. Jednak Norwid pragnął, aby jego utwory nie były jednoznaczne – chciał, aby czytelnik miał swobodę interpretacyjną. Jego najsłynniejszy zbiór wierszy – Vade-mecum – już samym tytułem zachęca odbiorcę do podążania wraz z poetą przez labirynt metafor i wspólnego poszukiwania znaczenia.

 


Lawa. Opowieść o „Dziadach” Adama Mickiewicza, reż. Tadeusz Konwicki, 129 min, 1989, Polska

 

Pierwsza ekranizacja najsłynniejszego dramatu Adama Mickiewicza. Lawa jest filmową interpretacją Dziadów Adama Mickiewicza. Tadeusz Konwicki nie bez powodu przenosi na ekrany najsłynniejszy dramat polskiego poety ze zmienionym tytułem. Reżyser odwołał się do istotnego cytatu, pochodzącego z III części utworu:

Nasz naród jak lawa,
Z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa,
Lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi;
Plwajmy na tę skorupę i zstąpmy do głębi.

Film Tadeusza Konwickiego powstał w okresie przemian politycznych w Polsce, dlatego w Lawie zostały wyróżnione patriotyczne motywy. Podkreślenie narodowowyzwoleńczych wątków i odwołanie się do polskiego męczeństwa w czasie II wojny światowej miały na celu pozytywny wpływ na morale polskiego społeczeństwa końca XX wieku.

Produkcja Konwickiego obejmuje II, III oraz IV część Dziadów. Wierność oryginałowi czyni Lawę najlepszą adaptacją mickiewiczowskiego dzieła. Na fenomen ekranizacji Dziadów składają się wyszukana symbolika, ekspresja aktorów oraz sceneria, które idealnie oddają charakter dramatu romantycznego. Nastrój niesamowitości dopełnia muzyka Zygmunta Koniecznego w wykonaniu Filharmonii Łódzkiej oraz Warszawskiej Opery Kameralnej. W Lawie wystąpiło wielu znanych aktorów, między innymi: Gustaw Holoubek, Maja Komorowska, Artur Żmijewski, Grażyna Szapołowska.

Dziady należą do kanonu literatury polskiej. Tajemnicze, wieloaspektowe dzieło Adama Mickiewicza jest refleksją nad narodowością polską oraz rozważaniem nad cierpieniem. W dramacie polskiego poety znajdują się wszystkie fundamentalne elementy polskiego dramatu romantycznego: patriotyzm, cierpienie, ludowość, nieszczęśliwa miłość, istnienie podwójnej rzeczywistości oraz poszukiwanie tożsamości.

 


Świtezianka, reż. Siostry Bui, 23 min, 2018, Polska

 

Krótkometrażowa adaptacja ballady Adama Mickiewicza utrzymana w konwencji thrillera romantycznego, w którym współczesny świat przeplata się ze światem XIX-wiecznych podań ludowych. Głównym bohaterem jest 16-letni Michał, w którym rodzi się pierwsze uczucie do pięknej, lecz tajemniczej dziewczyny. Podążając za nią, odkrywa równoległą, magiczną rzeczywistość i zamieszkującą tam nimfę… czy zdoła uwolnić się od jej zwodniczego uroku i zachować wierność?

Film jest filmową próbą zmierzenia się z balladami Mickiewicza. Tekst wieszcza wykonuje Justyna Święs, muzykę skomponowali: Jarosław Jóźwik i Michał Chęć (Łąki Łan).

Bohaterem październikowego przeglądu z cyklu Dziś są twoje urodziny jest znany scenograf i dekorator wnętrz – Andrzej Przedworski! Tym razem w programie znalazło się aż sześć produkcji, przy których pracował Przedworski. Vabank Juliusza Machulskiego, Klakier Janusza Kondratiuka, Gorączka Agnieszki Holland, Ewangelia według Harry’ego Lecha Majewskiego, Horror w Wesołych Bagniskach Andrzeja Barańskiego i Pornografia Jana Jakuba Kolskiego dostępne od 1 do 31 października na darmowej platformie VOD Ninateka.pl.

 

Andrzej Przedworski

Filmowy i teatralny scenograf i dekorator wnętrz. Pierwszym pełnometrażowym filmem fabularnym, do którego stworzył scenografię, była Gorączka w reżyserii Agnieszki Holland. Za oprawę plastyczną do tego filmu został nagrodzony na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych. W swojej karierze jeszcze kilkukrotnie odbierał nagrodę podczas FPFF. Zasłynął scenografiami i dekoracjami w najrozmaitszym repertuarze; współpracował z wybitnymi reżyserami, współrealizując zarówno filmy gatunkowe, jak i autorskie projekty reżyserów.

Program

Filmy dostępne będą między 1 października, godz. 20.00 a 31 października, godz. 20.00 na portalu VOD Ninateka.pl.

 

Gorączka, reż. Agnieszka Holland, 116 min, 1980, Polska

 

Rok 1905. Uwięziony przez Rosjan Leon, jeden z radykałów Organizacji Bojowej PPS, zostaje odbity przez towarzyszy. Ich grupa ma w rękach ostatnią bombę skonstruowaną przez aresztowanego Chemika – delikatną, ale o dużej sile wybuchu. Chcą ją wykorzystać w zamachu na generał-gubernatora, jednak los sprawia, że zamiast tego niszczy stykających się z nią ludzi – od ofiarnej konspiratorski Kamy po anarchistę Gryziaka.

 

Vabank, reż. Juliusz Machulski, 104 min, 1981, Polska

 

Warszawa, rok 1934. Doświadczony kasiarz Henryk Kwinto po sześciu latach więzienia wychodzi na wolność. Odsiadkę zawdzięcza nieuczciwemu bankierowi Kramerowi, który odpowiedzialny jest też za śmierć przyjaciela Kwinty, Tadeusza. Kasiarz postanawia więc wyrównać rachunki i wymierzyć mu sprawiedliwość, przygotowując – mimo wcześniejszych deklaracji, że kończy ze złodziejskim fachem – genialny plan ostatniego skoku. W tej perfidnej zemście pomoże mu Duńczyk – przyjaciel i specjalista od systemów alarmowych, para żółtodziobów Moks i Nuta oraz piękna „przynęta” Natalia.

 

Klakier, reż. Janusz Kondratiuk, 88 min, 1982, Polska

 

Główny bohater, Fred, zostaje impresariem bardzo osobliwej trupy teatralnej. Najbardziej zasłużona artystka z zespołu, sędziwa już Gertruda, żyje w złudzeniu podtrzymywanym przez pozostałych członków grupy, że w dalszym ciągu pozostaje wielką gwiazdą. W istocie aktorzy jeżdżą jednak po małych miasteczkach i grają dla pustej widowni. Zadaniem Freda jest przyciągnięcie publiczności na występy zapomnianej artystki…

 

Ewangelia według Harry’ego, reż. Lech Majewski, 82 min, 1993, Polska/USA

 

Bohaterami filmu są: jakiś mężczyzna – Wes i jakaś kobieta – Karen. Akcja toczy się w jakimś miejscu na Ziemi symbolizowanym przez piaskową pustynię. Nie ma zakątka Ziemi, w którym nie byłoby cywilizacji przemysłowej – pustynia usłana jest telewizorami. Na piaszczystych wydmach stoi łóżko, stół, telewizor, sprzęty kuchenne. Tu toczy się życie Karen i Wesa.

 

Horror w Wesołych Bagniskach, reż. Andrzej Barański, 82 min, 1995, Polska

 

To nastrojowy pastisz gotyckiego filmu grozy. Akcja tego thrillera w stylu retro dzieje się w trudno dostępnej, bagnistej, „poleskiej” okolicy, gdzie żywe są jeszcze wspomnienia polsko- bolszewickiej wojny 1920 roku. W pięknych, wysmakowanych wnętrzach starego dworu reżyser buduje klimat pełen napięcia i tajemniczości. Sugestywne postaci raz wzmagają nastrój grozy, raz zmieniają go zabawnymi rozmowami, zachowaniem i poważnym traktowaniem niedorzecznych. Historia zemsty zrozpaczonego męża i żądnej krwi teściowej prowadzi do groteskowego, choć makabrycznego finału.

 

Pornografia, reż. Jan Jakub Kolski, 117 min, 2003, Polska/Francja

 

Film na podstawie powieści Witolda Gombrowicza pod tym samym tytułem. Okupowana Polska, 1943 rok. Witold razem z Fryderykiem wybierają się majątku znajomego Hipolita w Powórnej. Wkrótce przyjeżdża też syn znajomego Hipolita – Karol. Zdaniem Witolda idealnie pasuje on do Heni, córki Hipolita. Oboje są piękni i wydają się dla siebie stworzeni. Witold namawia więc Fryderyka, aby popchnął Henię i Karola ku sobie. Fryderyk przyjmuje “zamówienie” i rozpoczyna tajemniczą grę…

O cyklu

Cykl pozwala przypomnieć i uhonorować artystów, pełniących różne role przy produkcji filmu. W programie znajdują się filmy związane z postaciami różnorodnych twórców filmowych, m.in. reżyserów, aktorów, scenografów czy kompozytorów.

Ideą przeglądu filmów Hubalczycy (1969) i Hubal (1973) jest udostępnienie szerokiej grupie odbiorców dwóch obrazów ukazujących dzieje majora Henryka Dobrzańskiego ps. „Hubal”. Chcielibyśmy, aby fabularna wersja historii przedstawiona w Hubalu Bohdana Poręby została dopełniona przez dokumentalny zapis Hubalczyków Andrzeja Szczygła. Przegląd w ramach akcji #bezprzedawnienia.

Program:

Filmy dostępne od 29 września do 29 października na darmowej platformie VOD Ninateka.pl.

 

Hubalczycy, reż. Andrzej Szczygieł, 1969, 20 min

 

Pierwszy w historii film dokumentalny poświęcony oddziałowi majora Henryka Dobrzańskiego ps. „Hubal”. Andrzej Szczygieł stara się w nim doszukać prawdy o wojennej przeszłości żołnierzy Hubala – aby jej dotknąć, stosuje metodę psychodramy; bardziej od faktów interesują go emocje, to one przywołują wspomnienia.

Rwany montaż, doskonała praca kamery i eksperymentalne zastosowanie archiwaliów czyni film niezwykłym dziełem artystycznym. Hubalczycy to film zapomniany, który od czasu premiery nie był wyświetlany, przez lata milczeli o nim filmoznawcy i historycy. Dopiero dzisiaj, w 2022 roku, dzięki zaangażowaniu specjalistów z FINA film został zdigitalizowany i będzie można go zobaczyć w doskonałej jakości.

 


Hubal, reż. Bohdan Poręba, 1973, 132 min

 

Dopełnieniem dokumentalnej historii majora Henryka Dobrzańskiego będzie możliwość obejrzenia także popularnego Hubala (1974) w reżyserii Bohdana Poręby. Film fabularny  powstał cztery lata po dokumencie Andrzeja Szczygła i okazał się jednym z popularniejszych polskich filmów. Niemała w tym zasługa charyzmatycznego Ryszarda Filipskiego, który wcielił się w postać majora oraz Małgorzaty Potockiej, Tadeusza Janczara czy Emila Karewicza. Warto również podkreślić, że znakomitą muzykę do filmu napisał Wojciech Kilar. Poza uznaniem widzów reżyser i aktorzy zdobyli szereg nagród. Widzowie Ninateki będą mieli okazję obejrzeć film w znakomitej wersji, zrekonstruowanej przez FINA.

 

 

 

 

Ilustracja: kadr z filmu Hubal, reż. B. Poręba

 

Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny zaprasza 30 września do Klubu Marynarki Wojennej RIWIERA na pierwszy oficjalny pokaz filmu MP. Adama i Ewy w reżyserii Michała Waszyńskiego z 1944 roku. Istotnym i najbardziej wartościowym elementem filmu są autentyczne zdjęcia dokumentalne z Armii Andersa, realizowane przez czołówkę filmową, ukazujące życie II Korpusu na całej trasie jego przemarszu, ćwiczenia oraz udział w operacjach wojskowych, z przygotowaniami do bitwy o Monte Cassino na czele.

MP. Adama i Ewy, reż. Michał Waszyński, 30 min, 1944, Polska

Dwaj polscy żołnierze: Warszawiak Antek i Lwowiak Jóźko, spotyka ją się w tzw. MP., czyli Miejscu Postoju w Bagdadzie. Kiedyś to tu znajdował się biblijny raj – miejsce postoju Adama i Ewy. Obecnie stacjonuje tu polska armia. Antek i Jóźko opowiadają sobie o swoich wojennych losach. Narratorem w filmie jest Wojciech Wojtecki, aktor, który zdążył zadebiutować jeszcze przed wojną (drugoplanowa rola w filmie Ordynat Michorowski), a po wojnie przeniósł się do Londynu. Był związany m.in. z  Radiem Wolna Europa.

Wstęp

Wstęp bezpłatny.

Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny zaprasza 30 września do Klubu Marynarki Wojennej RIWIERA na repremierę odrestaurowanego w tym roku pierwszego polskiego powojennego filmu fabularnego pt. Wielka Droga w reż. Michała Waszyńskiego z 1946 roku. Film, pełen wątków patriotycznych, pokazuje światu udział Polaków w kluczowych wydarzeniach II wojny światowej oraz ich zasługi dla jej zakończenia. Zaprezentujemy również po raz pierwszy na wielkim ekranie film fabularny Michała Waszyńskiego z 1944 r. MP. Adama i Ewy.

Podczas wydarzenia odbędzie się debata na temat rekonstrukcji, digitalizacji i cyfryzacji filmowej Uwalniamy obrazy! oraz koncert kwartetu Henryka Miśkiewicza (wejście na koncert za zaproszeniami). Pokazom towarzyszy również wystawa plenerowa Wielka Droga. Armia Andersa przygotowana w oparciu o materiały archiwalne ze zbiorów FINA. Wydana specjalnie z okazji repremiery filmu publikacja przybliża temat filmowej Wielkiej Drogi oraz postaci II Korpusu Polskiego, w tym generała Władysława Andersa.

Program

godz. 15.00 Pokaz filmu MP. Adama i Ewy, reż. Michał Waszyński, Polska, 1944

 

Pierwszy oficjalny pokaz filmu na wielkim ekranie!

Dwaj polscy żołnierze: Warszawiak Antek i Lwowiak Jóźko, spotyka ją się w tzw. MP., czyli Miejscu Postoju w Bagdadzie. Kiedyś to tu znajdował się biblijny raj – miejsce postoju Adama i Ewy. Obecnie stacjonuje tu polska armia. Antek i Jóźko opowiadają sobie o swoich wojennych losach. Narratorem w filmie jest Wojciech Wojtecki, aktor, który zdążył zadebiutować jeszcze przed wojną (drugoplanowa rola w filmie Ordynat Michorowski), a po wojnie przeniósł się do Londynu. Był związany m.in. z  Radiem Wolna Europa.

 

godz. 15.35 Debata Uwalniamy obrazy!

 

Debata na temat rekonstrukcji, digitalizacji i cyfryzacji materiałów archiwalnych Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego

 

Udział wezmą:

Robert Kaczmarek, Dyrektor FINA

Monika Piętas-Kurek, Zastępca Dyrektora ds. Zbiorów i Digitalizacji

Grzegorz Zajączkowski, Program Operacyjny Polska Cyfrowa

Prowadzenie: Magdalena Uchaniuk

 

godz. 18.30 Pokaz filmu Wielka Droga, reż. Michał Waszyński, Polska, 1946

 

Film przedstawia losy pary narzeczonych rozłączonych wojną: od oblężenia Lwowa w 1939 roku do formowania Armii Andersa w ZSRS poprzez tułaczkę w Iranie, Iraku, Palestynie i Egipcie aż po kampanię włoską. Istotnym i najbardziej wartościowym elementem filmu są autentyczne zdjęcia dokumentalne, m. in. z bitwy o Monte Cassino, w której bohater filmu – Adam zostaje ranny.

Wielka Droga to film mający już ponad 75 lat, jednak dopiero od stosunkowo niedawna znany jest polskiej publiczności. Jedyna dotychczas znana w Polsce wersja tego filmu trafiła do zbiorów Filmoteki Narodowej w 1962 roku z USA. Jednak z uwagi na niewygodne dla Rosji Sowieckiej wątki film ten przez 25 lat przeleżał na półce i nie był publicznie pokazywany. Ponieważ zawierał liczne autentyczne zapisy realizowane przez czołówkę filmową, ukazujące życie II Korpusu na całej trasie jego przemarszu, ćwiczenia oraz udział w operacjach wojskowych, z przygotowaniami do bitwy o Monte Cassino na czele, nie był traktowany jako film, lecz jako dokumentalne materiały filmowe i udostępniane były tylko jego fragmenty. Pierwsze pokazy całości, choć dostępne jedynie dla środowisk studenckich, odbyły się w latach 1988–1989 w Katowicach i we Wrocławiu. W kwietniu 1991 roku film został wyemitowany przez telewizję i był to pierwszy raz, kiedy został on w Polsce zaprezentowany szerokiej publiczności. Dopiero wtedy, po 45 latach od premiery, Wielka Droga zaistniała w świadomości widzów w kraju.

Przygotowana przez Filmotekę Narodową – Instytut Audiowizualny premiera odrestaurowanego filmu Wielka Droga jest kolejnym niezwykle ważnym przedsięwzięciem zmierzającym do przywrócenia polskiej kulturze i pamięci zbiorowej dokonań polskich twórców – tym razem scenicznych i teatralnych. Jest aktem oddania należnego miejsca w polskiej kulturze artystom wojennym, a później emigracyjnym, którzy będąc również żołnierzami, dzielili z żołnierzami II Korpusu tułaczy los i niewygody warunków frontowych, a jednocześnie swoim talentem i tworzonym pięknem podtrzymywali ducha narodowego i wiarę w powrót do wolnej ojczyzny – której wielu z nich nigdy nie doczekało. Wędrówka Wielkiej Drogi do publiczności w Polsce była długa. Dzięki Filmotece Narodowej – Instytutowi Audiowizualnemu mamy dziś możliwość obcowania z wyjątkowym zabytkiem polskiej kinematografii. Podążając za bohaterami filmowymi, możemy symbolicznie przejść wraz z Armią Andersa szlak Wielkiej Drogi.

 

godz. 20.35 Koncert Henryka Miśkiewicza (obowiązują zaproszenia)

 

Podczas koncertu Henryk Miśkiewicz zastąpi w kwartecie Jana Ptaszyna Wróblewskiego. To właśnie z myślą o niebywałych umiejętnościach technicznych i muzycznych Miśkiewicza, Jan Ptaszyn Wróblewski napisał utwór Altissimonica – Koncert na saksofon improwizujący i orkiestrę symfoniczną.

Henryk Miśkiewicz to na polskiej scenie jazzowej postać wyjątkowa. Należy do wąskiego grona najwybitniejszych saksofonistów altowych, ale gra także na saksofonie sopranowym i klarnecie. Współtworzył zespoły Jazz Carriers i Sun Ship, był solistą Studia Jazzowego Polskiego Radia, do dziś jest liderem formacji Full Drive. Spośród polskich muzyków jazzowych łatwiej byłoby wymienić tych, z którymi nie grał. Koncertował na całym świecie, m.in. z Ewą Bem, Andrzejem Jagodzińskim, Jarosławem Śmietaną, Wojciechem Karolakiem i Adzikiem Sendeckim. Występował z wieloma artystami światowego formatu, takimi jak Pat Metheny, Joe Lovano czy David Murrray. Jest wielokrotnym zwycięzcą plebiscytu „Jazz Top” magazynu „Jazz Forum” w kategorii saksofonu altowego i klarnetu, a także zdobywcą trzech Fryderyków (m.in. w kategorii „Jazzowy artysta roku” i „Jazzowy muzyk roku”).

Skład zespołu:

Henryk Miśkiewicz – saksofon

Wojciech Niedziela – pianino

Michał Kapczuk – bas

Marcin Jahr – perkusja

Wstęp

Pokazy i udziały we wszystkich wydarzeniach są bezpłatne i dostępne dla każdego, poza koncertem Kwartetu Ptaszyna Wróblewskiego (obowiązują zaproszenia).

 

 

Jazz i Film po dekadach rozłąki znów zagrają̨ razem! Inauguracja nowego festiwalu poświęconego muzyce jazzowej w polskiej kinematografii już 8 i 9 października w siedzibie Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego przy ul. Wałbrzyskiej 3/5. Festiwal JAZZ W FILMIE.PL organizowany przez Fundację Popularyzacji Muzyki Jazzowej EuroJAZZ to niepowtarzalna okazja dla wszystkich miłośników jazzowej muzyki filmowej. Podczas dwudniowego festiwalu zobaczymy najciekawsze polskie filmy – od animacji i krótkich metraży, po filmowe fabuły, w których muzyka jazzowa stanowi ważną muzyczną ilustrację. Wstęp wolny!

Program

Wstęp bezpłatny, obowiązuje rejestracja poprzez formularz dostępny poniżej. Na wydarzenie godz. 12.00 obowiązuje osobna rejestracja w zalinkowanym artykule.

 

godz. 12.00 PORANEK DLA DZIECI | JAZZ W KRESKÓWKACH (OSOBNA REJESTRACJA)

 

Kaśka i Baśka i welocyped, reż. Alina Maliszewska, muz. Janusz Muniak, 1973, 10 min

Kaśka i Baśka w dyskotece, reż. Alina Maliszewska, muz. Adam Makowicz, 1974, 10 min

Kaśka i Baśka. Pyszne ciacha, reż. Alina Maliszewska, muz. Jerzy Matuszkiewicz, 1980, 10 min

Przechadzka, reż. Marek Goebel, muz. Zbigniew Namysłowski, 1976, 10 min

Miś Uszatek, reż. Lucjan Dembiński, muz. Jerzy Matuszkiewicz, 1962, 9 min

Nie drażnić lwa, reż. Tadeusz Wilkosz, muz. Jerzy Matuszkiewicz, 1960, 10 min

Ostrożność, reż. Jerzy Kotowski, muz. Jerzy Matuszkiewicz, 1957, 8 min

Przez dziurę w ścianie, reż. Alina Maliszewska, muz. Włodzimierz Nahorny, 1977, 10 min

 

godz. 17.00 DZIEŃ KOMPOZYTORSKI – WŁODZIMIERZ NAHORNY


wprowadzenie: Andrzej Winiszewski

 

Jej Portret, reż Mieczysław Waśkowski, muz. Jan Ptaszyn Wróblewski, Włodzimierz Nahorny, 1974

Film Mieczysława Waśkowskiego to jedno z najciekawszych dzieł filmowych z wykorzystaniem jazzu jako muzycznej ilustracji w historii polskiego kina, a tytułowa kompozycja Włodzimierza Nahornego to bodaj najbardziej rozpoznawalny polish standard w historii polskiej piosenki. Mimo że jako autora muzyki do filmu Jej portret wskazano Jana Ptaszyna Wróblewskiego, to jednak sam materiał muzyczno-dźwiękowy składający się na całość muzycznej ilustracji stworzony został przez W. Nahornego. Pytany o to J. Wróblewski tak odpowiadał z wrodzoną sobie swadą: Ja się do tego filmu nie przyznaję. Włodzio Nahorny jest autorem tej muzyki. Kiedy w trakcie realizacji filmu wyjeżdżał grać na statek, zwalił mi to na łeb w celu przygotowania i nagrania całości, a przecież z góry wiadomo było, jaka i czyja będzie ta muzyka. Piosenka do słów Jonasza Kofty pod tym samym tytułem stała się hitem, wykorzystanym w co najmniej ośmiu innych polskich filmach. Jednak film Waśkowskiego został niemal zapomniany.

 

Spotkanie z Włodzimierzem Nahornym

 

Nahorny Rondo, reż. Ryszard Wróblewski, muz. Włodzimierz Nahorny, 1972

Muzyczna wizytówka Włodzimierza Nahornego, multiinstrumentalisty, kompozytora i improwizatora prezentującego się tu w różnych specjalnościach (saksofon, flet, fortepian). Wszystkie były mu bardzo bliskie. Jednak życiowym wyborem stał się fortepian. Film Ryszarda Wróblewskiego rozpoczyna fortepianowa wersja największego przeboju W. Nahornego Jej portret w niemal kanonicznym brzmieniu i instrumentalnym wykonaniu z fortepianem i małym zespołem smyczkowym. Nahorny w kolejnych kadrach zmienia instrumenty, zmieniają się zespoły akompaniujące, pojawiają się nowe postaci polskich jazzmanów. I tu bezcenna wartość filmu Nahorny Rondo objawia się w pełnym blasku. Widzimy największe autorytety polskiej szkoły jazzowego saksofonu: Zbigniewa Namysłowskiego, Janusza Muniaka, Zbigniewa Seiferta i Tomasza Szukalskiego, akompaniujące soliście – Włodzimierzowi Nahornemu grającemu tu m.in. na swoim słynnym alcie. Wśród polskich jazzmanów pojawiają się na planie filmu także Tomasz Stańko, Janusz Stefański i Janusz Kozłowski.

 


godz. 19.00 PO ŚLADACH MELOMANÓW JERZEGO DUDUSIA MATUSZKIEWICZA


Wprowadzenie: Andrzej Winiszewski

 

Spotkanie z Igorem Mertynem

 

Na zawsze melomani,  reż. Rafał Mierzejewski, 2021 (PREMIERA FESTIWALOWA)

Film Rafała Mierzejewskiego wg scenariusza Igora Mertyna jest powrotem do lat 50., czasów wychodzenia polskiego jazzu z mrocznych kulturowych katakumb. Jednocześnie jest spojrzeniem na początki odradzającego się środowiska jazzowego w Polsce z dzisiejszej, współczesnej perspektywy. Bohaterowie filmu to w dużej części świadkowie tamtej dekady, muzycy, którzy często stawiali wówczas swoje pierwsze artystyczne kroki, rozpoczynali późniejsze barwne kariery (Jan Ptaszyn Wróblewski, Przemek Dyakowski, Andrzej Dąbrowski, Wojciech Karolak), ale i filmowcy, baczni obserwatorzy tamtej trudnej rzeczywistości (Janusz Majewski, Feliks Falk). Wielkim nieobecnym tego filmu jest Jerzy Duduś Matuszkiewicz (zmarł w lipcu 2021 roku), twórca Melomanów, pionier polskiego jazzu, filmowiec i kompozytor najbardziej rozpoznawalnych tematów filmowych w dziejach polskiego kina. Na zawsze Melomani to bardzo potrzebny film, który pozostanie na lata i być może dekady ważnym głosem w historii polskiej filmografii jazzowej.

Wstęp

Wstęp bezpłatny, rejestracja obowiązkowa. Formularz rejestracyjny dostępny poniżej.

 

Limit miejsc został wyczerpany.