„Kino polskie wobec stanu wojennego” – konferencja i przegląd filmowy w Ninatece

Stan wojenny przerwał naturalny proces rozwojowy polskiej kultury, a jego skutki trwały znacznie dłużej niż on sam. Dyskusja na temat skutków stanu wojennego budzi do dziś spory, które zapewne nie skończą się szybko, a konferencja ma na celu zaprezentowanie wystąpień ekspertów o losach filmowców, o filmach, których produkcję przerwano, o tych, które powstały wtedy i o późniejszych realizacjach na ten temat.

Konferencja oraz przegląd filmów online w portalu Ninateka.pl, Kino polskie wobec stanu wojennego, zostały pomyślane jako rocznicowe wobec tamtego wydarzenia, które dla kina, ale też dla wielu twórców z innych dziedzin, stanowiło traumę, przełom, niekiedy czas straconych szans i regres.

Czas i miejsce

9 grudnia 2021

Siedziba Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego, ul. Wałbrzyska 3/5, Warszawa

Program

godz. 10.00–10.30 Piotr Kletowski, Obraz stanu wojennego w kinie polskim i światowym. Omówienie zjawiska na wybranych przykładach

godz. 10.30–11.00 Grzegorz Majchrzak, Obraz stanu wojennego w „Ostatnim promie” i „80 milionach”

godz. 11.00–11.30 Spotkanie z twórcą Waldemarem Krzystkiem

godz. 11.30–12.00 Pytania do referatów, dyskusja

 

godz. 11.30–12.00 Pytania do referatów, dyskusja

 

godz. 12.00–13.00 Przerwa

 

godz. 13.00–13.30 Mateusz Werner Kino stanu wojennego – w kręgu dyskursu władzy

godz. 13.30–14.00 Natasza Korczarowska-Różycka Zezowate szczęście obywatela Jana B. Stan wojenny pomiędzy tragedią i farsą w filmach „Mniejsze zło” i „Obywatel”

godz. 14.00–14.30 Michał Przeperski „Żeby nie było śladów”. Stan wojenny w kinie po blisko 40 latach

godz. 14.30–15.00 Pytania do referatów, dyskusja

 

godz. 15.00–15.30 Przerwa w obradach

 

godz. 15.30–16.30 Debata Stan wojenny – w polskim filmie Maria Dłużewska, Antoni Dudek, Waldemar Krzystek, Robert Kostro,
godz. 16.30–17.00 Pytania do uczestników debaty
godz. 17.00–17.15 Podsumowanie konferencji, pożegnanie

 

Moderator: Mikołaj Mirowski, redaktor naczelny kwartalnika „Pleograf”

Zasady wstępu: Wstęp na konferencję jest bezpłatny, liczba miejsc ograniczona (60).

Call for papers

żołnierze ludowego wojska polskiego i robotnicy
kadr z filmu Śmierć jak kromka chleba, reż. K. Kutz

Kwartalnik „Pleograf” przygotowuje również numer o kinie stanu wojennego, do którego trwa jeszcze nabór. Czy uprawnione jest posługiwanie się terminem „kino stanu wojennego”? Na to i na inne pytania pytania będzie można szukać odpowiedzi w czwartym numerze „Pleografu”. Propozycje tekstów można wysyłać do 1 grudnia.

Filmy o stanie wojennym w Ninatece

W terminie od 2 do 13 grudnia  w ramach działań online przygotowaliśmy przegląd filmów dot. stanu wojennego w portalu ninateka.pl. Filmy udostępnione zostaną na 48 godzin, zaś 13 grudnia w rocznice zapraszamy o godz. 20.00 na specjalny pokaz filmu Autsajder w reżyserii Adama Sikory.

 

Program pokazu

2–4.12 Czas nadziei, reż. Roman Wionczek,  96 min., 1986, Polska

3–5.12 Śmierć jak kromka chleba, reż. Kazimierz Kutz, 116 min, 1995, Polska

4–6.12 Rozmowy kontrolowane, reż. Sylwester Chęciński, 93 min., 1991, Polska

5–7.12 Wigilia ’81, reż. Leszek Wosiewicz, 53 min., 1982, Polska

6–8.12 Stan wewnętrzny, reż. Krzysztof Tchórzewski, 84 min., 1983, Polska

7–9.12 Bez końca, reż. Krzysztof Kieślowski, 103 min., 1984, Polska

8–10.12 Wyszedłem po słońce…., reż. Ryszard Romanowski, 30 min, 1996, Polska

9–11.12 Ostatni prom, reż. Waldemar Krzystek, 88 min., 1989, Polska

10-12.12  Mniejsze zło, reż. Janusz Morgenstern, 110 min., 2009, Polska

13.12 Autsajder, reż. Adam Sikora, 93 min. 2018, Polska

 

Patronat

 

logotyp czasopisma Pleograf

Spotkanie odbywa się pod patronatem kwartalnika historyczno-filmowego „Pleograf”

 

logo programu Niepodległa   logo ministerstwa kultury

 

Sfinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017–2022.

 

 

Ilustracja: fotos z filmu Ostatni Prom, reż. W. Krzystek, fot. Renata Pajchel, Fototeka FINA

W czwartek 30 września  odbędzie się konferencja prasowa z udziałem przedstawicieli FINA. Na ten sam dzień zaplanowano również Wieczór z Filmoteką Narodową na Rivierze, obejmujący recital Ewy Dałkowskiej i pokaz archiwalnych filmów z muzyką na żywo.

Piątek 1 października poświęcony zostanie procesowi archiwizacji i digitalizacji. W programie konferencja pod tytułem Narodowe archiwa: digitalizacja, udostępnianie a co potem?. W panelu wezmą udział naczelny dyrektor Archiwów Państwowych dr Paweł Pietrzyk, dyr. Archiwum IPN Marzena Kruk, dyr. Archiwum Akt Nowych Mariusz Olczak,  Anna Ferens (TVP), dyr. Festiwalu Filmowego Batumi Gruzja, goście festiwalu NNW z Węgier, Maciej Drygas – reżyser i dokumentalista. Spotkanie poprowadzi Paweł Śmietanka, pełnomocnik dyrektora FINA ds. digitalizacji i rekonstrukcji. Start o godz. 11.00.

W sobotę, 2 października, podczas gali zamknięcia, dyrektor FINA Robert Kaczmarek wręczy jedną z festiwalowych  nagród.

FINA jest w tym roku również organizatorem kina plenerowego. W ramach tego cyklu filmy ze zbiorów Filmoteki Narodowej wyświetlane będą na placu Grunwaldzkim przez cały czas trwania festiwalu.

Repertuar kina plenerowego

Plac Grunwaldzki

 

29.09, godz. 16.00 Sztandar wolności, reż. Ryszard Ordyński, 82 min., 1935, Polska

Fabularyzowany dokumentalny z 1935 roku ukazujący drogę do niepodległości oraz rozwój odrodzonej Polski. Kompilacja autentycznych zapisów filmowych z czasów walk i późniejszych.  Ta wielka „epopeja czynu polskiego” przedstawia dzieje walk o niepodległość od roku 1905. Przypomina żołnierzy Legionów, ich bohaterskie zmagania na frontach wojennych i gehennę w obozach jenieckich. Film ukazuje moment odzyskania niepodległości, przejęcie władzy przez Józefa Piłsudskiego, najważniejsze wydarzenia w czasie wojny polsko-bolszewickiej, a potem  budowę nowego państwa polskiego.

 

29.09, godz. 17.30 Rok 1863, reż. Edward Puchalski, 111 min., 1922, Polska

Ekranizacja Wiernej rzeki Żeromskiego – historia miłosna z Powstaniem Styczniowym w tle.


30.09, godz. 13.00 Polonia Restituta, 52 min., 1928, Polska

Niemy film dokumentalny wykonany na początku 1928 roku. To kompilacja ujęć dokumentalnych zarejestrowanych w czasie walk niepodległościowych i Bitwy Warszawskiej.

 

30.09, godz. 16.30 Zew morza, reż. Henryk Szaro, 119 min., 1927, Polska

W filmie pojawia efektowna scena, w której widać rodzącą się Gdynię z lotu ptaka. Film wychwala potęgę i sprawność polskiej marynarki wojennej. W 2013 roku został zrekonstruowany cyfrowo na podstawie dwóch odnalezionych kopii.

 

1.10, godz. 10.30 Księżna Łowicka, reż. Mieczysław Krawicz, Janusz Warnecki, 89 min., 1932, Polska

Historia miłosna, ale tym razem w czasach Powstania Listopadowego. Film został zrealizowany z okazji setnej rocznicy wybuchu powstania listopadowego (1830-1831). Polski film historyczny z 1932 roku, zrealizowany według powieści Wacława Gąsiorowskiego o tym samym tytule z 1908 roku. Alternatywny tytuł Noc listopadowa. Pierwszy polski film kostiumowy na wielką skalę, jeden z pierwszych polskich stuprocentowców (dźwięk).

 

1.10, godz. 19.00 Ada! To nie wypada! reż. Konrad Tom, 87 min. 1936, Polska

Ziemianin Dziewanowski z przyjacielem hrabią Orzelskim postanawiają, że ich dzieci, Ada i Fred, się pobiorą. Hrabia Orzelski w zastępstwie syna odwiedza Adę na pensji, a ta bierze go za kandydata do swej ręki i celowo robi na nim jak najgorsze wrażenie. Na jednej z lekcji muzyki na pensji Ada demaskuje Bemola, nauczyciela oszusta. W tajemnicy przed wszystkimi Bemol uczy Adę swojej operetki Fijołek. Przez przypadek w dniu premiery operetki Ada zastępuje primadonnę. Na widowni jest obecny Fred, który zakochuje się w młodej śpiewaczce. Po przedstawieniu na zabawie, na którą Fred porwał dziewczynę, Ada zaczyna odwzajemniać jego uczucie. Fred zawiadamia ojca, że nie ożeni się z Adą, bo zakochał się w primadonnie z operetki. Zabiera Dziewanowskiego do teatru, by pokazać mu ukochaną. Wychodzi na jaw, że to właśnie Ada jest ukochaną Freda. Nic już nie stoi na przeszkodzie dawno zaplanowanemu małżeństwu młodych.

 

2.10, godz. 16.00 Jadzia, reż. Mieczysław Krawicz, 91 min., 1936, Polska

Jadzia Maliczówna jest córką szefa małego zakładu produkującego sprzęt sportowy. Maliczowie stają się poważną konkurencją dla firmy Oksza – największego składu sportowego w mieście. Prezesowa Oksza całą nadzieję pokłada w synu Janie, który po powrocie z zagranicy ma postawić firmę na nogi. Jan udaje się do słynnej tenisistki Jędruszewskiej, by nakłonić ją do korzystania ze swych rakiet. Spotyka tam Jadzię Maliczównę i przypadkowo bierze ją za znaną tenisistkę, co prowadzi do szeregu zabawnych nieporozumień.

Wydarzenie specjalne

1.10, godz.10.30 Narodowe archiwa: digitalizacja, udostępnianie a co potem?

Klub Marynarki Wojennej „Riwiera”, Sala Kolumnowa, ul. Zawiszy Czarnego 1

W panelu wezmą udział naczelny dyrektor Archiwów Państwowych dr Paweł Pietrzyk, dyr. Archiwum IPN Marzena Kruk, dyr. Archiwum Akt Nowych Mariusz Olczak,  Anna Ferens (TVP), dyr. Festiwalu Filmowego Batumi Gruzja, goście festiwalu NNW z Węgier, Maciej Drygas – reżyser i dokumentalista. Spotkanie poprowadzi Paweł Śmietanka, pełnomocnik dyrektora FINA ds. digitalizacji i rekonstrukcji.

 

Ilustracja: kadr z filmu Polonia Restituta

 

25 sierpnia, w środę o godzinie 19.00, zapraszamy na Wałbrzyską 3/5 na pokaz filmu „Jeszcze tylko ten las” Jana Łomnickiego a następnie o 20.30 na debatę „Holokaust w polskim kinie współczesnym” z udziałem: Mateusza Wernera, Hanny Węgrzynek, Katarzyny Mąki-Malatyńskiej i Mikołaja Mirowskiego. Wstęp bezpłatny, obowiązują zapisy.

 

W debacie wezmą udział goście: Mateusz Werner, filozof kultury, eseista i krytyk filmowy, Hanna Węgrzynek, wicedyrektor Muzeum Getta Warszawskiego, autorka publikacji o tematyce dziejów Żydów w Polsce, Mikołaj Mirowski, historyk, publicysta, redaktor naczelny „Pleografu” i Katarzyna Mąka-Malatyńska, filmoznawczyni, wykładowca w Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi, autorka książki Widok z tej strony. Przedstawienia Holocaustu w polskim filmie. Transmisja debaty odbędzie się na żywo o godzinie 20:30 na portalu Ninateka.pl.

Jeszcze tylko ten las, reż. Jan Łomnicki, 1991, 86 min.

Warszawa, 1942 rok, czasy niemieckiej okupacji i warszawskiego getta. Starsza kobieta, Kulgawcowa (obsypana za tę rolę nagrodami Ryszarda Hanin), która przed wojną była praczką w domu inteligenckiej rodziny żydowskiej, ryzykując życiem, podejmuje się za pieniądze wyprowadzić nastoletnią córkę swojej byłej pracodawczyni z getta i odstawić ją do bezpiecznego schronienia na wsi. Następnego dnia po tym, jak udaje im się wydostać na stronę aryjską, w pociągu wiozącym je na wieś, trafiają na szmalcownika, który domaga się pieniędzy. Wtedy z opałów ratuje je młody mężczyzna. Dalej Kulgawcowa i Rutka idą pieszo; są już blisko miejsca przeznaczenia, od którego dzieli je tylko tytułowy las, gdy trafiają na niemiecki patrol. Jak zachowa się nie ukrywająca obecnie niechęci do Żydów kobieta, kiedy będzie już jasne, że sytuacja jest beznadziejna?

Wydarzenie organizowane w ramach 18. edycji Festiwalu Warszawa Singera.

Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny. Zachęcamy, by rezerwować wcześniej miejsce wypełniając formularz. Niewykorzystane rezerwacje będą uwalniane na 15 minut przed rozpoczęciem wydarzenia.

 

Zasady bezpieczeństwa

Drodzy Goście,

dokładamy wszelkich starań, aby podczas wydarzeń FINA zapewnić Wam bezpieczeństwo, dlatego prosimy o przestrzeganie następujących zasad:
– zapoznaj się z Regulaminem uczestnictwa w otwartych dla publiczności wydarzeniach FINA
– pamiętaj wydrukować i wypełnić obowiązkowe oświadczenie o stanie zdrowia; oświadczenie jest dostępne również w siedzibie FINA
– pamiętaj o konieczności zakrywania ust i nosa, gdy przebywasz na terenie FINA
– szatnia jest nieczynna do odwołania
– zachowuj dystans od pozostałych gości
– zajmij miejsce wyznaczone przez obsługę FINA
– obowiązuje zakaz jedzenia i picia na salę audiowizualną
– jeśli masz objawy zakażenia zostań w domu
W razie jakichkolwiek pytań lub wątpliwości – prosimy o kontakt z recepcją pod adresem bog@fina.gov.pl lub numerem tel.: 22 380 49 95 (od wt. do pt. w godzinach 9–17).

 

 

Jak kino portretowało kobiety? Jakie role czekały na aktorki? I czy można mówić o pewnym schematyzmie postaci kobiecych? Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny zaprasza na rozmowę wokół kolekcjonerskich wydawnictw FINA z odrestaurowanymi cyfrowo filmami: Bestia / The Polish Dancer, Halka i Szaleńcy.

Pola, Halka i Zosia to trzy bohaterki przedwojennych niemych filmów odrestaurowanych i wydanych przez FINA. Reprezentują typy kobiecych postaci powielane w kinie tamtego okresu. Pola – bohaterka Bestii (1917/1921) Aleksandra Hertza to femme fatale rozkochująca w sobie mężczyzn. Halka z Moniuszkowskiej opery, zekranizowanej w 1929 roku przez Konstantego Meglickiego poświęca swoje życie w imię miłości. Zosia z debiutu Leonarda Buczkowskiego Szaleńcy (1928) to postać drugoplanowa w męskim kinie wojennym, dobroduszna „panna z dworku” dbająca o ukochanego i ojczyznę.

Filmografowie zastanowią się, czemu służyły takie postaci kobiet w przedwojennym kinie i jak odnajdywały się w nich grające je aktorki, czy była to dla nich „aktorska szuflada”?

Tajemnicza uroda, umiejętności taneczne, wyrazista mimika przesądziły o obsadzeniu Poli Negri jako wampa w Bestii i właśnie z takimi postaciami jest kojarzona najbardziej. Czy nie chciała zerwać z tym wizerunkiem? Czy miała swoje następczynie?

Zorika Szymańska wcielająca się w Halkę i Irena Gawęcka występująca w Szaleńcach jako Zosia to aktorki mało znane, z małym dorobkiem filmowym. Jak ich brak doświadczenia wpłynął na budowę postaci? Dlaczego warto zwrócić uwagę na ich grę aktorską? Kto oprócz nich stał się „etatową panną z dworku” i „ofiarą miłości” w polskim kinie?

Gdzie i kiedy?

Podcast zostanie udostępniony w formie wideo na profilu FB Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego, 13 marca o godz. 16.

O podcaście

Nowy projekt Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego, w którym filmografowie spotykają się wirtualnie na wspólne rozmowy o gwiazdach, kinie i przedwojennych produkcjach filmowych – ale nie tylko! Powstał z potrzeby nieustannego opowiadania o filmie, która w przypadku filmografów nigdy nie jest zaspokojona.

Jak słuchać i oglądać?

Odcinków będzie można słuchać w formie podcastu (profil FINA na SoundCloud), ale i oglądać jako videocast na oficjalnym kanale FINA na Facebooku oraz na kanale FINA na YouTube. Będą emitowane raz w miesiącu, wymiennie z programem Filmy, które kochamy.

Playlista wszystkich odcinków na YouTube

Playlista wszystkich odcinków na SoundCloud

 

Drugie spotkanie z cyklu, zatytułowane Metody pracy z filmem na lekcji – uczeń jako reżyser i projektant, na którym m.in. poruszymy kwestie filmu jako preludium ważnych pytań i narzędzia dyskusjotwórczego, nie zabraknie również propozycji nowoczesnych narzędzi do wykorzystania w pracy z filmem, także w sytuacji edukacji zdalnej. Spotkanie poprowadzi Dariusz Martynowicz. Zapraszamy nauczycieli wszystkich etapów edukacji, edukatorów, bibliotekarzy, wychowawców świetlic!

Dariusz Martynowicz – nauczyciel języka polskiego w Małopolskiej Szkole Gościnności w Myślenicach. Członek grupy SUPERBELFRZY RP. Fascynat twórczych lekcji i nowoczesnych technologii w nauczaniu. Trener edukacyjny. Microsoft Educator Expert w roku szkolnym 2019/20 i 2020/21. W 2020 roku wyróżniony przez kapitułę Nagrody im. Ireny Sendlerowej „Za naprawianie świata”. Jego zainteresowania skupiają się przede wszystkim na: sketchnotingu w edukacji, ICT w nauczaniu, pracy metodą projektu oraz edukacji medialnej i filmowej.

Kluczowe informacje:

Webinarium odbędzie się 2 grudnia, w godz. 19:00–20:30. Udział w webinarium jest bezpłatny.

Webinarium realizowane jest za pośrednictwem platformy Clickmeeting, obowiązuje ograniczenie do 100 miejsc! Tylko osoby zarejestrowane otrzymają zaświadczenie, komplet materiałów przygotowanych przez prowadzącego oraz będą mogły zadawać pytania za pośrednictwem chatu. Formularz zgłoszeniowy dostępny jest TUTAJ.

Zapisy trwają do 1 grudnia (włącznie) lub do wyczerpania puli miejsc.

Następnego dnia nagranie webinarium opublikujemy na kanale YouTube Filmoteki Szkolnej. Zapraszamy!

Kolejne spotkania:

Już teraz zapraszamy do udziału w kolejnych spotkaniach, podczas których razem z zaproszonymi ekspertami (m. in. Kingą Dolatowską – Liderką Filmoteki Szkolnej w woj. zachodniopomorskim), Arkadiuszem Walczakiem – dyrektorem WCIES, dr Aleksandrą Szyller – pedagożką, trenerką czy Izabelą Wyppich – członkinią grupy Superbelrzy RP, nauczycielką z I LO w Rudzie Śląskiej) porozmawiamy na następujące tematy:

1) Filmowy projekt edukacyjny,

2) Film jako źródło historyczne,

3) Filmoteka Szkolna w bibliotece,

4) Związki filmu i literatury,

5) Wykorzystanie filmu w edukacji wczesnoszkolnej.

Kontakt:

Tytus Ciski
tytus.ciski@fina.gov.pl
+ 48 22 182 47 62 / + 48 695 363 996

 

fot. Paweł Zakrzewski

W programie filmowym festiwalu Digital Cultures zestawiamy ze sobą historyczne już przykłady polskich filmowych „przyszłości wyobrażonych” ze współczesnymi próbami opowiedzenia o tym, co nasz czeka. Obok kina światowego, pokażemy również nieliczne istniejące próby polskiej kinematografii science fiction.

Przyjrzymy się tym filmom  szerszej – w kontekście poruszanych w nich a nadal aktualnych i palących problemów społecznych. Okazuje się, że jest pewna ciągłość filmowych zmagań z przyszłością. Wątki związane z katastrofą klimatyczną pojawiają się bowiem zarówno we współczesnych pracach, jak i dystopiach z końca XX wieku. Prace artystek, podejmujące problematykę antropocenu, okazują się być zanurzone w tradycji filozoficznego, często niskobudżetowego, polskiego science-fiction.

Obok Photonu Normana Leto z 2017, epickiego spotkania sztuki z naukami ścisłymi w formie wciągającego wykładu będzie można zobaczyć Pana Kleksa w kosmosie (1988), ostatnią cześć przygód jednej z najważniejszych postaci imaginarium polskiego dzieciństwa. Takie klasyki polskiego science-fiction jak Docent H. (1964) Janusza Majewskiego i Przekładaniec (1968) Andrzeja Wajdy zostaną pokazane obok współczesnych dokumentów – Ostatnich kosiarzy (2013) Andrzeja Załęskiego czy White Cube (2018) Wojciecha Pustoły.

Podczas przeglądu zobaczymy także obrazy zrealizowane przez kobiety. Będzie to m.in. zestaw filmów polskich artystek z lat 2016-2020 oraz Pierwszy Polak na Marsie z 2016 Agnieszki Elbanowskiej.

W programie nie zabraknie międzynarodowych, współczesnych produkcji, pozwalających na szersze spojrzenie na zmiany w świecie cyfrowym i relacje człowieka z naturą. Krótkometrażowa Ryba (2016) Jonathasa de Andrade ukazuje zmyślony zwyczaj rybacki z północno-wschodniej Brazylii. Twórcy Finding Fanon III (2017), Larry Achiampong i David Blandy zainspirowali się zaginionymi pracami Frantza Fanona oraz dorobkiem Jeana-Paula Sartre’a. W Internecie wszystkiego (2020) Brett Gaylor analizuje potencjalną przyszłość Internetu.

Każdy z filmów będzie dostępny przez 48 godzin od publikacji na platformie Ninateki (ninateka.pl). Jedynym filmem dostępnym wyłącznie dla widzów z Polski, będzie Rok robota.

Szczegółowy harmonogram

 

Zdjęcie: kadr z filmu Ryba, reż. Jonathas de Andrade, 2016

 

Fotografia niemal od początku swojego istnienia towarzyszy wojnie. Zdominowała też ikonografię wojny polsko-bolszewickiej (1919–1921). W żadnym innym medium, oprócz grafiki użytkowej, obrazy tej wojny nie wybrzmiały równie mocno. Paradoksalnie, choć fotografowało wielu i byli wśród nich zarówno amatorzy jak i profesjonaliści, artyści i żołnierze, to fotograficzne zapisy tych lat nie są powszechnie znane i tylko dla nielicznych stanowią rozpoznawalny punkt odniesienia.

Wśród fotograficznych relacji z działań wojennych znajdziemy zdjęcia propagandowe, wykonywane z założeniem i zamiarem publikacji w prasie, i prywatne, pierwotnie nieprzeznaczone do oglądania poza gronem rodziny i przyjaciół. Przykłady tych pierwszych można zobaczyć w wyjątkowej skali, prezentujemy bowiem obszerny wybór z zespołu fotografii Warszawskiej Agencji Fotograficznej ukazujących wydarzenia roku 1920, zakupionego do zbiorów MNW już w maju 1921 roku.

Istotnym elementem scenariusza wystawy są obrazy zapisane na taśmie filmowej, zarówno w formie narracji fabularnej jak i dokumentalnej. Pokazujemy fragmenty filmów z lat 20. XX wieku, w tym niedawno odrestaurowany, długometrażowy dokument „Polonia Restituta” (1928).

Wszystkie te relacje stanowią katalog typowych tematów fotografii wojennej: portrety żołnierzy i żołnierek (po raz pierwszy formalnie dopuszczonych do walki zbrojnej), sceny z rekrutacji, ćwiczenia, marsze i przegrupowania, oczekiwanie na walkę i codzienne życie na froncie, wreszcie konsekwencje wojny – zniszczenia, jeńców, rannych i zabitych, ale też sceny powitań, ceremonie odznaczania i upamiętnienia.

Wystawa jest próbą wyjścia poza eksploatowaną w dyskursie historycznym ilustracyjną funkcję fotografii. Pyta kim mogli być autorzy, nawet jeśli nie znamy ich nazwisk. W jakim celu fotografowali? Kogo i co? Wydaje się, że właśnie takie spojrzenie lepiej przybliży współczesnym widzom tamte wydarzenia. Pokazuje niemal wyłącznie odbitki z epoki, naświetlone i wywołane równie dawno, jak wydarzenia, które przedstawiają. Ich stan zachowania i formaty są świadectwem technologicznego zaawansowania fotografii tamtego czasu. Po raz pierwszy w przestrzeni wystawienniczej zostaną zaprezentowane także albumy fotograficzne w ich oryginalnej formie.

Wystawa Fotorelacje. Wojna 1920 to nie tylko próba przywrócenia fotograficznego obrazu wojny 1919–1921 historii i historii fotografii, ale przede wszystkim – naszej pamięci.

Kuratorka: Karolina Puchała-Rojek
Współpraca: Ewa Skolimowskahttps://www.mnw.art.pl/wystawy/fotorelacje-wojna-1920,235.html

Więcej o wystawie: https://www.mnw.art.pl/wystawy/fotorelacje-wojna-1920,235.html

 

 

fot. 1 sierpnia 1920, piechota polska w marszu na front przed bitwą warszawską, wikimedia commons, domena publiczna, Centralne Archiwum Wojskowe

Pamięć i (nie) pamięć o roku 1920. Filmy i komentarz ekspercki online

15 sierpnia o godzinie 19.00 w serwisie Ninateka (ninateka.pl), za darmo i bez reklam, zostanie premierowo udostępniony krótki reportaż filmowy „Pogrom Bolszewików” oraz zapis specjalnie przygotowanego na tę okazję eksperckiego komentarza prof. dr. hab. Andrzeja Nowaka i dr. hab. Mariusza Guzka, prof UKW pt. „Pamięć i (nie) pamięć o roku 1920 w polskiej kulturze”. Pretekstem do dyskusji będą filmowe wizerunki wydarzeń z tamtego okresu, zachowane w materiałach archiwalnych FINA. Rozmowa będzie również refleksją nad kształtem i formami obecności tematu wojny polsko-bolszewickiej na przestrzeni całego stulecia.

Film „Pogrom Bolszewików” dotychczas istniejący w archiwum FINA jako „Wojna polsko-rosyjska”, został zidentyfikowany w 2020 roku. Jest to jedyny ocalały, niestety niekompletny materiał z produkcji filmowej Centralnego Urzędu Filmowego (CUF). Dzięki niemu, początkowo bez wielkiego entuzjazmu ze strony wojskowych, zaczęto kręcić sceny z życia żołnierzy w czasie I wojny światowej, a następnie wojny polsko-bolszewickiej. „Pogrom Bolszewików” to jeden z wielu tzw. filmów aktualnych z frontu walk. Należy jednak pamiętać, że operatorzy najczęściej nie uczestniczyli wówczas w walkach. Filmowano względnie bezpieczne przemarsze, życie codzienne żołnierzy, a sceny bitewne były najczęściej aranżowane. Filmy tego typu miały charakter informacyjny, ale też propagandowy.

Od 15 sierpnia będzie można zobaczyć w Ninatece także inne filmy, fabuły i dokumenty, pochodzące z zasobów FINA, poświęcone wydarzeniom z początku XX wieku: odzyskaniu przez Polskę Niepodległości, wojnie polsko-bolszewickiej oraz Bitwie Warszawskiej:

Cud nad Wisłą”, reż. Ryszard Bolesławski, Polska, 1921 r. To zrealizowany z rozmachem, składający się pierwotnie z dwóch serii, dramat patriotyczny, ilustrujący epizody wojny polsko-bolszewickiej.

Dla Ciebie Polsko”, reż. Antoni Bednarczyk, Polska, 1920 r. Historia miłości dwojga młodych ludzi – Franka i Hanki. Ich uczucie zostaje wystawione na próbę przez wybuch wojny polsko-bolszewickiej. Broniąc swojej ojczyzny, zakochani pozostają wierni swoim uczuciom. Ich oddanie zostaje wynagrodzone przez los.

Szaleńcy”, reż. Leonard Buczkowski, Polska, 1928 r. Debiut fabularny Leonarda Buczkowskiego, który później zostanie twórcą m.in. słynnego filmu „Zakazane piosenki”. „Szaleńcy” to pierwsza filmowa superprodukcja – zrealizowana przy udziale wielu formacji wojskowych, z nowatorskimi scenami bitew, bronią z epoki i najnowszymi zdobyczami techniki.

Polonia Restituta 1918 – 1920”, reż. nieznany, Polska, 1920 r. Wykonany na początku 1928 roku niemy film to kompilacja ujęć dokumentalnych zarejestrowanych w czasie walk niepodległościowych i Bitwy Warszawskiej.

Sztandar wolności”, reż. Ryszard Ordyński, Polska, 1935 r. Cyfrowo zrekonstruowany przez FINA dokument Ryszarda Ordyńskiego przedstawia walkę o niepodległość Polski w latach 1905–1920.

Więcej

Udostępnienie komentarza oraz filmów jest częścią projektu „Pamięć filmu. Cud nad Wisłą i inne wydarzenia historyczne w filmowych zasobach FINA”. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017-2022.

 

Niezła historia! 100-lecie Bitwy Warszawskiej w kinie Iluzjon

Na cykl „Niezła historia” w stołecznym kinie Iluzjon złożą się trzy filmy w różny sposób ukazujące dzieje walk o niepodległość, a także wojnę polsko-bolszewicką: wydarzenia poprzedzające Bitwę Warszawską, jak i następujące po niej.

15 sierpnia o godz. 15.00 kino Iluzjon zaprezentuje „Szaleńców” w reżyserii Leonarda Buczkowskiego film z 1928 roku określany mianem pierwszej polskiej superprodukcji. Tego sama dnia o godz. 19.00 na wielkim ekranie będzie można zobaczyć dwa dokumenty, filmową kronikę wydarzeń, które przyczyniły się do odzyskania przez Polskę niepodległości oraz ukształtowania jej granic po latach zaborów: „Polonia Restituta 1918-1920” oraz bogaty w materiały archiwalne „Sztandar wolności” ukazujący postać i drogę życia Józefa Piłsudskiego. Wszystkie filmy zostały zrekonstruowane przez FINA w ostatnich latach.

Bilety na seanse w specjalnej cenie 10 zł.

Więcej

 

„Wojna światów 1920″ − wirtualny pomnik bohaterów 1920 roku w portalu biogramy.pl

Redakcja wydawanego przez FINA portalu biogramy.pl przygotowała specjalne opracowanie, które umożliwia łatwy dostęp do materiałów związanych z odzyskaniem przez Polskę niepodległości, heroicznej walki z najeźdźcami i odbudowy kraju po przeszło stuletnim okresie zaborów. „Wojna światów 1920” zawiera linki do wybranych miejsc w serwisie, które z kolei prowadzą do tysięcy podstron związanych z wydarzeniami z 1920 roku. W portalu znaleźć można teksty, materiały wideo, audycje, ciekawostki, a przede wszystkim zdjęcia, które bohaterów walk o niepodległość pokazują zarówno w oficjalnych, jak i prywatnych sytuacjach.

Więcej

Dofinansowane ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017-2020.


„1920/2020. Archiwum Ożywione”

Narodowe Archiwum Cyfrowe zaproponowało trójce uznanych, współczesnych twórców realizację dzieł artystycznych w oparciu o archiwalne fotografie, nagrania i filmy ze swojego zasobu.

Każdy z artystów „ożywił” inny archiwalny materiał dotyczący wojny polsko-bolszewickiej i Bitwy Warszawskiej i przetworzył go w innej formie. Karolinę Bregułę zainspirowały plansze tekstowe z niemego filmu „Polonia Restituta 1918-1920” z 1928 roku, zrekonstruowanego cyfrowo w ramach wspólnego projektu Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego i NAC, a od 2018 roku znajdującego się na Polskiej Liście Krajowej Programu UNESCO Pamięć Świata. Frazy z plansz, poetycko opisujących polską drogę do niepodległości, znalazły się w inskrypcji zawartej w obiekcie upamiętniającym rolę kobiet w historycznych wydarzeniach, który pojawi się na wzniesieniu „Olimp” na Kamionkowskich Błoniach Elekcyjnych.

Inauguracji pracy Karoliny Breguły w dniu 15 sierpnia będzie towarzyszyć spacer z dr Anną Nowakowską-Wierzchoś z Instytutu Historii PAN po Kamionkowskich Błoniach Elekcyjnych szlakiem Ochotniczej Legii Kobiet. FINA jest partnerem projektu Karoliny Breguły.

Więcej


Portal Bitwy Warszawskiej – serwis
bitwa1920.gov.pl

We współpracy z FINA powstał wyjątkowy serwis internetowy poświęcony Bitwie Warszawskiej 1920 roku. Przygotowany przez zespół PolskieRadio.pl oraz Biura Programu „Niepodległa” w formie nowoczesnej encyklopedii multimedialnej portal nie tylko opowiada o wojnie polsko-bolszewickiej, ale przede wszystkim pokazuje życie Polaków, istotne wydarzenia, fakty i postaci.

Wystawa „Fotorelacje. Wojna 1920” w Muzeum Narodowym w Warszawie

Od 12 sierpnia do 15 listopada w Muzeum Narodowym w Warszawie będzie można obejrzeć wystawę zdjęć dokumentujących wojnę polsko-bolszewicką. Istotnym elementem ekspozycji będą fragmenty filmów z lat 20. XX wieku, w tym niedawno odrestaurowany, długometrażowy dokument „Polonia Restituta 1918 – 1920” (1928) pochodzący ze zbiorów FINA.

Więcej


„Wojna światów”
– premiera filmu dokumentalnego

16 sierpnia 2020 roku będzie miał premierę film dokumentalny naszej koprodukcji. „Wojna Światów” to 80-minutowa podróż w czasie. Epicka opowieść, oparta na zrekonstruowanych i pokolorowanych materiałach archiwalnych, toczy się głosami uczestników i świadków wydarzeń 1920 roku. Każdy będzie mógł ją poznać z ekranu własnego telewizora w TVP 1 o godz. 20:30.

Więcej

Dofinansowano ze środków MKiDN w ramach Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017–2022.

logo programu Niepodległa oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

fot. 19.04.1919, Wilno, Plac Łukiski, 19 kwietnia 1919. Przegląd oddziałów Wojska Polskiego po zajęciu miasta. Za Józefem Piłsudskim generałowie: Edward Śmigły-Rydz, Stanisław Szeptycki, Kazimierz Sosnkowski, domena publiczna

15 sierpnia o godzinie 19.00 w serwisie Ninateka (ninateka.pl), za darmo i bez reklam, zostanie premierowo udostępniony krótki reportaż filmowy „Pogrom Bolszewików” oraz zapis specjalnie przygotowanego na tę okazję eksperckiego komentarza prof. dr. hab.  Andrzeja Nowaka i dr. hab. Mariusza Guzka, prof UKW pt. „Pamięć i (nie) pamięć o roku 1920 w polskiej kulturze”, której punktem wyjścia będą filmowe wizerunki wydarzeń z tamtego okresu, zachowane w materiałach archiwalnych FINA. Rozmowa będzie również refleksją nad kształtem i formami obecności tematu wojny polsko-bolszewickiej na przestrzeni całego stulecia.

 

Film „Pogrom Bolszewików” dotychczas istniejący w archiwum FINA jako „Wojna polsko-rosyjska”, został zidentyfikowany w 2020 roku. Jest to jedyny ocalały, niestety niekompletny materiał z produkcji filmowej Centralnego Urzędu Filmowego (CUF). CUF powstał przy Sztabie Generalnym WP dzięki wstawiennictwu Juliusza Kaden-Bandrowskiego. Dzięki niemu, początkowo bez wielkiego entuzjazmu ze strony wojskowych, zaczęto kręcić sceny z życia żołnierzy w czasie I wojny światowej, a następnie wojny polsko-bolszewickiej. „Pogrom Bolszewików” to jeden z wielu tzw. filmów aktualnych z frontu walk. Należy jednak pamiętać, że operatorzy najczęściej nie uczestniczyli wówczas w walkach. Filmowano względnie bezpieczne przemarsze, życie codzienne żołnierzy, a sceny bitewne były najczęściej aranżowane. Filmy tego typu miały charakter informacyjny, ale też propagandowy.

Ponadto Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny (FINA) zaprasza do oglądania innych filmów fabularnych i dokumentalnych poświęconych wydarzeniom z początku XX wieku pochodzących z zasobów instytucji: odzyskaniu przez Polskę Niepodległości, wojnie polsko-bolszewickiej oraz Bitwie Warszawskiej. Wśród nich znajdują się m.in.: „Cud nad Wisłą”, „Polonia Restituta” oraz „Szaleńcy”.

Prezentowane w ramach cyklu zbiory FINA, w tym dokumenty, skupiają się przede wszystkim na relacji z frontów walk. Wielu ówczesnych polityków zdawało sobie sprawę z siły propagandowej filmu, który obrazem miał wspierać ducha narodowego w obliczu konstytuowania się granic Polski. Eksperci FINA w prezentowanej premierowo rozmowie odwołają się jednak także do filmu fabularnego z tego okresu, który również był bardzo ważnym elementem propagandy w pierwszych latach niepodległości. Rozmówcy wcielą się w rolę przewodników po tematach i zdarzeniach, często niezrozumiałych dla współczesnego odbiorcy.

Celem projektu „Pamięć filmu. Cud nad Wisłą i inne wydarzenia historyczne w filmowych zasobach FINA” jest przede wszystkim udostępnienie szerokiej publiczności, często po raz pierwszy od wielu lat, oraz popularyzacja filmów archiwalnych z kolekcji FINA, poświęconych najważniejszym wydarzeniom historycznym XX wieku. Eksperci Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego poruszają takie wątki jak obecność postaci historycznych w filmie, ciągłość pamięci, czy kształtowanie się pamięci symbolicznej przez użycie w filmie określonych ujęć i scen, jak również dyskutują o osobach, miejscach i kontekstach, które nie są w produkcjach przedstawione.

W Ninatece (ninateka.pl) będzie można zobaczyć:

 

Cud nad Wisłą”, reż. Ryszard Bolesławski, Polska, 1921 r.

Zrealizowany z rozmachem, składający się pierwotnie z dwóch serii, dramat patriotyczny, ilustrujący epizody wojny polsko-bolszewickiej.

 

Dla Ciebie Polsko”, reż. Antoni Bednarczyk, Polska, 1920 r.

Historia miłości dwojga młodych ludzi – Franka i Hanki. Ich uczucie zostaje wystawione na próbę przez wybuch wojny polsko-bolszewickiej. Broniąc swojej ojczyzny, zakochani pozostają wierni swoim uczuciom. Ich oddanie zostaje wynagrodzone przez los.

 

Szaleńcy”, reż. Leonard Buczkowski, Polska, 1928 r.

Debiut fabularny Leonarda Buczkowskiego, który później zostanie twórcą m.in. słynnego filmu Zakazane piosenki. Szaleńcy to pierwsza filmowa superprodukcja – zrealizowana przy udziale wielu formacji wojskowych, z nowatorskimi scenami bitew, bronią z epoki i najnowszymi zdobyczami techniki.

 

Pogrom Bolszewików”, reż. nieznany, Polska, 1920 r.

Filmowy reportaż prezentujący działania wojenne w czasie wojny polsko-bolszewickiej w sierpniu 1920 roku (bitwa o Nasielsk).

 

Polonia Restituta”, reż. nieznany, Polska, 1920 r.

Film niemy Polonia Restituta 1918 – 1920 to wykonana na początku 1928 roku kompilacja ujęć dokumentalnych zarejestrowanych w czasie walk niepodległościowych i Bitwy Warszawskiej.

Sztandar wolności”, reż. Ryszard Ordyński, Polska, 1935 r.

Cyfrowo zrekonstruowany dokument Ryszarda Ordyńskiego przedstawia walkę o niepodległość Polski w latach 1905–1920.

 

Cykl „Pamięć filmu. Cud nad Wisłą i inne wydarzenia historyczne w filmowych zasobach FINA” dotyczy ważnych wydarzeń z dziejów państwa polskiego z lat 1910 – 1950, utrwalonych w najstarszych filmach dokumentalnych, fabularnych oraz w dokumentach propagandowych sowieckich, niemieckich i polskich, znajdujących się w zasobach FINA i wcześniej nieznanych albo znanych jedynie wąskiej publiczności. Każdy pokaz opatrzony jest komentarzem specjalistów w danej dziedzinie, uznanych autorytetów akademickich. Do tej pory w rozmowach poświęconych warszawskiemu gettu oraz Warszawy w 1945 roku wzięli udział: prof. Iwona Kurz, prof. Jacek Leociak, prof. Marcin Zaremba oraz prof. Jerzy Eisler.

Pokaz jest częścią projektu Pamięć filmu. Cud nad Wisłą i inne wydarzenia historyczne w filmowych zasobach FINA. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Wieloletniego NIEPODLEGŁA na lata 2017-2022.

logo programu Niepodległa oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego

25 czerwca o godz. 20.00 w siedzibie FINA wystąpią muzycy, którzy niewątpliwie czerpią z dorobku amerykańskiej alternatywy lat 90. Ich sympatie rozkładają się jednak w trochę inny sposób.

Dłonie grają niestroniące od romantyzmu, lecz formalnie skromne kawałki, w których słychać echa slowcore’u i indie-rocka spod znaku Real Estate, Maca DeMarco czy bardziej piosenkowych momentów Sebadoh.

Perkusista Teo Olter oraz grający na gitarze Jakub Lemiszewski chętniej sięgają natomiast do garażowego rocka i post-rocka. Nie bez powodu pierwszy utwór na ich debiutanckim albumie nosił tytuł SY, stanowiąc ukłon w stronę Sonic Youth, legendarnego zespołu amerykańskiej alternatywy. Podczas koncertu w FINA duet wykona utwory z planowanej na 2020 roku płyty Post Refference II.

Koncerty będą transmitowane prosto z naszej siedziby na profilu FINA Wałbrzyska 3/5, a docelowo w najwyższej jakości znajdą się także na www.ninateka.pl.

Do zobaczenia na FINA Wałbrzyska 3/5 w czwartek 25 czerwca o 20:00.

Na zdjęciu: zespół Dłonie, fot. mat. promocyjne